İçindekiler
Kripto Paranın Kısa Tarihi
Geleneksel Para Birimleri ve Kripto Para Birimleri
Kripto Para Birimi Nedir?
Kripto Paranın Faydaları
Kriptografi nedir?
Bitcoin ve Ethereum
Kripto Paranın Geleceği
Kripto para birimleri son birkaç yılda giderek daha popüler hale geldi. 2018 itibariyle 1.600’den fazla adet kripto para vardı. Sayıları 2022 itibariyle kaç oldu siz düşünün. Bununla birlikte, blok zincirinin (Bitcoin gibi kripto para birimlerinin altında yatan teknoloji) geliştiricilerine olan rağbette bir artış oldu. Blockchain (blok zinciri) geliştiricilerinin kazandığı maaşlar, bu teknolojinin ne kadar değerli olduklarını gösteriyor. Örneğin araştırmalara göre, kapsamlı bir geliştiricinin ortalama maaşı 112.000 dolardan fazla. Kripto para birimi işleri projelerinin dışarıdan yapıldığı birçok web sitesi bile kurulmaya başladı.
İster blok zinciri geliştiricisi olarak bir kariyerle ilgilenin, ister sadece teknolojideki en son trendleri takip etmek isteyin, bu teknoloji hakkında ne kadar çok bilirseniz; gelecekte kendinizi topluma o kadar yakın bulacaksınız.
Kripto Paranın Kısa Tarihi
Mağara adamı döneminde insanlar, mal ve hizmetlerin değişiminde takas sistemini kullandılar. Örneğin, birisi yedi elmayı yedi portakalla değiştiriyordu. Takas sistemi, bazı göz ardı edilemeyen kusurları olduğu için popüler kullanımdan düştü. Bu kusurları şöyle sıralayabiliriz:
- İnsanların gereksinimleri örtüşmelidir (uyuşmalıdır). Eğer ticaret yapacak bir şeyiniz varsa, onu başka birinin istemesi gerekir ve diğer kişinin sunduğu şeyi de sizin istemeniz gerekir.
- Ortak (herkesin kabul ettiği) bir değer ölçüsü yoktur.
- Takas etmek istediğiniz şeyler, daha küçük parçalara bölünemez. Örneğin, canlı bir hayvanı bir şeyle takas etmek istediğinizde, daha küçük birimlere bölemezsiniz.
- Cüzdana sığan veya cep telefonunda saklanan modern para birimimizin aksine, mallar kolayca taşınamaz. Bu da çeşitli coğrafyalardaki takası imkansız kılar.
İnsanlar takas sisteminin çok iyi çalışmadığını fark ettikten sonra çeşitli para birimlerini birkaç kez denedi. M.Ö. 110 yılında resmi bir para birimi basıldı. M.S. 1250’de altın kaplama para temsilleri Avrupa’da tanıtıldı ve kullanıldı. 1600’den 1900’e kadar, kağıt para yaygın bir popülerlik kazandı ve dünya çapında kullanılmaya başlandı. Bildiğimiz modern para birimi bu şekilde ortaya çıktı.
Modern para birimi olarak bahsedilen kağıt para birimi, madeni paralar, kredi kartlar ve dijital cüzdanlar anlamına gelir. Örneğin, Apple Pay ve Amazon Pay gibi ödeme aracı sistemler de dahil hepsi, bankalar ve hükümetler tarafından kontrol ediliyor. Yani kağıt para ve kredi kartlarının işleyişini basan, kontrol eden ve sınırlayan merkezi bir düzenleyici otorite vardır.
Geleneksel Para Birimleri ve Kripto Para Birimleri
Size öğle yemeği ısmarlayan bir arkadaşınıza, hesabına çevrimiçi para göndererek borcunu ödemek istediğiniz bir senaryo hayal edin. Aşağıdakiler dahil, bunun yanlış gidebileceği birkaç yol vardır. Mesela şu durumları düşünebiliriz:
- Finans kuruluşun (bankanın), sistemlerinin arızalı olması veya makinelerin (bilgilerin tutulduğu sistemin) düzgün çalışmaması gibi teknik bir sorunu olabilir.
- Sizin veya arkadaşınızın hesabı saldırıya uğramış olabilir. Örneğin, bir hizmet reddi saldırısı veya kimlik hırsızlığı (dolandırıcılığı) olabilir.
- Sizin veya arkadaşınızın hesabının transfer (havale/EFT) limitleri aşılmış olabilir.
Başka bir deyişle, “banka” gibi bir merkez varsa; buna bağlı birtakım sorunlar olabilir.
Bu nedenle para biriminin geleceği kripto para biriminde yatmaktadır. Şimdi Bitcoin para birimini kullanan iki kişi arasında benzer bir işlem hayal edin. Kişinin Bitcoin transfer etmeye hazır olduğundan emin olup olmadığını soran bir bildirim görünür. Kişi onaylarsa, işlem gerçekleşir. Sistem, kullanıcının kimliğini doğrular, kullanıcının bu işlemi yapmak için gerekli bakiyeye sahip olup olmadığını kontrol eder, vb. Bu süreç tamamlandıktan sonra ödeme aktarılır ve para alıcının hesabına geçer. Bütün bunlar birkaç dakika içinde gerçekleşir.
Duruma bakarak diyebiliriz ki kripto para, modern bankacılığın tüm sorunlarını ortadan kaldırır. Aktarabileceğiniz fonların (çeşitli maddi birikimlerin) sınırı yoktur, hesaplarınız hacklenemez ve merkezi bir başarısızlık noktası yoktur. Yukarıda belirtildiği gibi, 2018 itibariyle 1.600’den fazla kripto para birimi mevcuttur. Belli başlı popüler olanlar Bitcoin, Litecoin ve Ethereum ‘dur. Buna ek olarak her gün yeni bir kripto para birimi ortaya çıkmaktadır.
O halde kripto para birimi nedir sorusuna bir cevap arayalım.
Kripto Para Birimi Nedir?
Bir kripto para birimi, bir para birimini temsil eden kodlanmış bir veri dizisidir. Blok zinciri (blockchain) adı verilen eşler arası ağlar, satın alma, satma ve aktarma gibi kripto para birimi işlemlerini gerçekleştirir, düzenler ve ayrıca güvenli işlem defterleri olarak kaydeder. Şifreleme teknolojisini kullanarak kripto para birimleri hem para birimi hem de muhasebe sistemi olarak hizmet edebilir.
Bir kripto para birimi, bir değişim aracı olması amaçlanan dijital veya sanal bir para birimidir. Günlük hayatta kullandığımız para birimine oldukça benzer, ancak herhangi bir fiziki maddeye ihtiyacı yoktur ve çalışmak için kriptografi kullanır.
Kripto para birimleri bağımsız ve merkezi olmayan bir şekilde, banka veya merkezi bir otorite olmadan çalıştığı için, ancak belirli koşullar yerine getirildikten sonra yeni birimler eklenebilir. Örneğin, Bitcoin ‘de ancak blok zincirine yeni bir blok eklendikten sonra madenci Bitcoin ile ödüllendirilir. Yeni Bitcoin ‘lerin üretilmesinin tek yolu budur. Bitcoin için limit 21 milyondur; bundan sonra daha fazla Bitcoin üretilmeyecektir.
Kripto Paranın Faydaları
Kripto para birimi ile işlem maliyeti, hiç yok denecek kadar düşüktür. Günlük hayatta ise bildiğiniz gibi bir banka hesabına para aktarma ücreti çok da az değildir. Günün veya gecenin herhangi bir saatinde işlem yapabilirsiniz; yatırma ve çekme işlemlerinde herhangi bir sınırlama yoktur. Onlarca belge ve evraklar gerektiren bir banka hesabı oluşturmanın aksine, herkes kripto para birimini kullanmakta özgürdür.
Uluslararası kripto para birimi işlemleri de banka transferinden daha hızlıdır. Banka transferinde (uluslararası durumda daha fazla sürer), paranın bir yerden başka bir yere taşınması için yaklaşık yarım gün sürer. Kripto para birimleri ile işlemler yalnızca birkaç dakika hatta saniye sürer.
Kriptografi nedir?
Kriptografi, kötü niyetli üçüncü tarafların, yani verilerinizi çalmak veya konuşmanızı dinlemek isteyen üçüncü tarafların varlığında, iletişimi güvence altına almak için şifreleme ve şifre çözme yöntemini kullanma yöntemidir. Ayrıca kriptografi, Bitcoin ‘in kullandığı karma algoritma olan SHA-256 gibi hesaplama algoritmalarını kullanır. Kullanıcının dijital kimliği gibi herkesle paylaşılan bir açık anahtardır. Gizli tutulan ise kullanıcının dijital imzası olan özel bir anahtardır.
Bitcoin İşlemlerinde Kriptografi
Normal bir Bitcoin işleminde öncelikle işlem detayları vardır. Bitcoin ‘leri kime göndermek istediğiniz ve kaç tane Bitcoin göndermek istediğiniz vb. Daha sonra bilgi bir hash algoritmasından geçirilir. Bitcoin, belirtildiği gibi SHA-256 algoritmasını kullanır. Çıktı ise daha sonra kullanıcıyı benzersiz bir şekilde tanımlamak için kullanılan özel anahtarıyla bir imza algoritmasından geçirilir. Dijital olarak imzalanmış çıktı ise daha sonra diğer kullanıcıların doğrulaması için ağ üzerinden dağıtılır. Bu, gönderenin ortak anahtarı kullanılarak yapılır.
İşlemin geçerli olup olmadığını kontrol eden kullanıcılar madenciler olarak bilinir. Madenciler bu işlemi onayladıktan sonra ilgili işlem ve detaylar, bir daha değiştirilmemek üzere blok zincirine eklenir.
Bitcoin ve Ethereum
Artık Bitcoin ‘in merkezi olmayan ve blok zincir teknolojisi üzerinde çalışan dijital bir para birimi olduğunu ve işlemleri gerçekleştirmek için eşler arası bir ağ kullandığını biliyorsunuz. Ethereum diğer bir popüler dijital para birimidir ve Ethereum ağında kaydedilir. Ethereum ağı, merkezi olmayan uygulamalar oluşturmak ve dağıtmak için açık kaynaklı bir platform oluşturarak blok zinciri teknolojisini kullanır.
Bitcoin ve Ethereum Benzerlikleri
Bitcoin ve Ethereum şu anda en büyük ve en değerli kripto para birimleridir. Her ikisi de işlemlerin blok adı verilen bir kaba eklendiği ve verilerin değiştirilemeyeceği bir blok oluşturulduğu blok zinciri teknolojisini kullanır. Her ikisi için de para birimi, blok zincirine bir blok eklenmeden önce çözülmesi gereken matematiksel bir bulmacayı içeren, iş kanıtı adı verilen bir yöntem kullanılarak elde edilir. Son olarak, hem Bitcoin hem de Ethereum dünya çapında yaygın olarak kullanılmaktadır.
Bitcoin ve Ethereum Farklılıkları
Bitcoin, birine para göndermek için kullanılır. Çalışma şekli, gerçek hayattaki para biriminin çalışma şekline çok benzer. Ether, Ethereum ağı içinde bir para birimi olarak kullanılır, ancak gerçek hayattaki işlemler için de kullanılabilir. Bitcoin işlemleri manuel olarak yapılır, yani bu işlemleri istediğiniz zaman kişisel olarak yapmanız gerekir. Ether ile işlemleri manuel veya otomatik yapma seçeneğine sahipsiniz ki bunlar programlanabilir, yani işlemler belirli koşullar karşılandığında kendiliğinden gerçekleşir. Zamanlamaya gelince, bir Bitcoin işlemini gerçekleştirmek yaklaşık 10 dakika sürer ki bu, blok zincirine bir bloğun eklenmesi için geçen süredir. Ether ile bir işlem yapmak yaklaşık 20 saniye sürer.
Kaç tane Bitcoin ‘in var olabileceği konusunda bir sınır var, 21 milyon. Bu sayıya 2140 yılına kadar ulaşılması bekleniyor. Ether ‘in bir süre daha piyasada olması ve 100 milyon birimi geçmemesi bekleniyor. Bitcoin, mal ve hizmetleri içeren işlemler için kullanılır. Ether, belirli bir koşul karşılandığında bir işlemi tetiklemek için bir defter oluşturarak blok zinciri teknolojisini kullanır. Son olarak, Bitcoin SHA-256 algoritmasını, Ethereum ise Ethash algoritmasını kullanır.
Kripto Paranın Geleceği
Kripto para birimleri söz konusu olduğunda dünya açıkça bölünmüş durumda. Bir tarafta kripto para birimlerinin, normal para birimlerinden daha iyi olduğunu söyleyen Bill Gates, Al Gore ve Richard Branson gibi destekçiler var. Diğer tarafta buna karşı olan Warren Buffet, Paul Krugman ve Robert Shiller gibi insanlar var. Her ikisi de ekonomi alanında Nobel Ödülü sahibi olan Krugman ve Shiller, buna bir Ponzi şeması ve suç faaliyetleri için bir araç diyorlar.
Gelecekte, düzenleme ve anonimlik arasında bir çatışma olması bekleniyor. Birkaç kripto para birimi terörist saldırılarla bağlantılı olduğundan, hükümetler kripto para birimlerinin nasıl çalıştığını düzenlemek isteyeceklerdir. Öte yandan, kripto para birimlerinin temel düşüncesi, kullanıcıların anonim kalmasını sağlamaktır.
Fütüristler, 2030 yılına kadar kripto para birimlerinin ulusal para birimlerinin yüzde 25’ini işgal edeceğine inanıyor. Bu durum ise dünyanın önemli bir bölümünün standart bir ödeme aracı olarak kripto para birimine inanmaya başlayacağı anlamına geliyor. Kripto par birimleri, şirketler ve müşteriler tarafından giderek daha fazla kabul görecek ve değişken bir yapıya sahip olmaya devam edecektir. Bu durum da kripto para fiyatlarının son birkaç yıldır olduğu gibi dalgalanmaya devam edeceği anlamına geliyor.
İlgili içeriğimizde kripto para nedir, tarihi, faydaları ve geleceği hakkındaki belli başlı sorulara kapsamlı cevaplar verdik. Bu konuda olan/olası herhangi bir düşünceniz olduğunda yorum olarak belirtmekten ya da İletişim sayfasından irtibat kurmaktan çekinmeyin.